Τι γνωρίζουμε για το επιβλητικό Φρούριο των Ελευθερών; Ποιοι το έχτισαν και ποιον προστάτευε; Σε ποιο κομβικό πέρασμα βρισκόταν; Με την αρχαιολόγο Ειρήνη Σβανά ανακαλύπτουμε γιατί είναι τόσο σημαντικό.
Στο πέρασμα της Κάζας, εκεί όπου ο δρόμος μεταξύ Κιθαιρώνα και Πάστρας συνέδεε επί αιώνες την Αττική με τη Βοιωτία, δεσπόζει ένα από τα καλύτερα διατηρημένα αρχαία φρούρια της Ελλάδας. Το Φρούριο των Ελευθερών, με τα ισχυρά τείχη, τους δώδεκα πύργους και τις επιβλητικές πύλες του, έλεγχε ένα από τα σημαντικότερα περάσματα της αρχαιότητας.
Σήμερα θεωρείται ένα από τα καλύτερα διατηρημένα αρχαία φρούρια στην Ελλάδα. Πώς κατάφερε να διατηρηθεί μέχρι σήμερα σε αυτή την κατάσταση; Ποιοι το έχτισαν και ποιον προστάτευε; Και τι μας αποκαλύπτουν οι οχυρώσεις των Ελευθερών και της Οινόης για τα σύνορα, τους δρόμους και την άμυνα της αρχαίας Αττικής; Τι γνωρίζουμε για τον τρόπο με τον οποίο αμυνόταν η φρουρά του;
Η θέση του βρισκόταν σε μια μεθόριο που άλλαζε συχνά χέρια και ταυτότητα. Οι Ελευθερές εμφανίζονται στις αρχαίες πηγές άλλοτε ως βοιωτικές και άλλοτε ως αττικές, ενώ λίγα χιλιόμετρα ανατολικότερα βρισκόταν η Οινόη, ένας από τους ακραίους δήμους της αρχαίας Αθήνας και ένα ακόμη σημαντικό οχυρό στον δρόμο προς τη Βοιωτία.
Η Ειρήνη Σβανά είναι αρχαιολόγος, πτυχιούχος του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, με μεταπτυχιακές σπουδές στην Κλασική Αρχαιολογία και στη Διοίκηση Πολιτισμικών Μονάδων. Έχει εργαστεί σε ανασκαφές στην Ήπειρο, στις Κυκλάδες και στην Αττική.